Pe joja rehe oñeñeʼẽrõ, oñombosoguéva ojereko vaʼerãha “joja” pe mbaʼe ijoja tekove sasõ, tesãi jereko, joja jerekoha tekoha. Ko heʼiséva néi “oguereko joja pe”, haʼe vaʼerã moañetéva jerure atã katu ỹrõ jejopymi (pe mboaje rehegua peteĩ apoukapy) pe máva (pe Tetã). Avei pe heʼiséva jojáre ave omoinge peteĩ tuichakue añeteguáva. Pe joja haʼe avei pe tysỹi apoukapy (ikatuva ojehai ỹrõ nahániri, apoukapy teko rehegua terã avei añetegua rape) omohendáva ñande rekove atypýpe. Ko perspectiva guive, ikatu ñambojoavy pe mokõive temiandu ñeʼẽva rehe “joja”: pe joja jehupytyrã, orekóva pype peteĩ tisỹi teko omohendáva ñande rekóve tapiagua ha pe joja ava temiandu, mbaʼe ikatúva oiko jarekóva jejapo vaʼerã upe apoukapy ñemboaje.

Haʼe tapiagua jesareko ñande joja –peteĩcha tuichakue pýpe añetegua javeve ava jesareko – peteĩ enfoque guive tetãgua. Haʼe moneĩ, ñañeʼẽva joja argentino rehe, peteĩ joja Paraguái, peteĩ joja brasileño. Upéva rupi, jajerure atã ỹrõ ñamboajévo pe Tetã argentino terã pe Paraguái ohepymeʼẽva joja tekovépe, tesãime terã sasõ mombeʼugui. Tapiagua katu ñahundi teságui pe apopyre ñande rekoháva koʼẽrengua oñembojere ambue jojakuéra apoukapy. Ambue ñeʼẽme, jajetopa ñapymíme apoukapyhetápe ohasáva pe ámbito yvy tuicha tetãgua. Ko ára kóvape ndahaéi peteĩ Tetã tetãgua añónte omoheñói ha amoĩ vaʼerã joja, katúva ĩme ambue instituciones tenda rehegua ha heta tetã rehegua oñangarekóva. 

Umi po akatúa mohenda tekove pe aty mbaʼe sãmbyky. Umi tetã guasugua, avei tekotevẽ umi po akatúa tenda rehegua, ha ñandeve ojehú vaʼekue, umi po akatúa MERCOSUR. Ă po akatúa ikatu ahechauka teko, peteĩ oñembyasýva sãmbyky umi tekorã tuicha haʼeño umi tetepýpe opyhy oñembo mbaʼeva pe MERCOSUR: Ñemoñeʼẽ ñemorenda aty mbaʼe umi aty ñemurenda MERCOSUR. Oñembo mbaʼeva vaʼerã moĩ jopy umi tetã jejapo vaʼerã. Peteĩ oñembyasýva tuichavéva, ikatuavei hyepýpe ñeimoʼã umi omoñeʼẽva, umi apo reko, umi mombeʼupyre ha opa mbaʼéve ndahaʼéiva jejapo ha oñemohendava tekove umi mbaʼe tapiagua umi tetãme, moneĩ umi oikova oñondive koʼã tekorãha umi poguy tetã oĩva MERCOSUR ryepype.

“Umi tetã pehêngue ha atýpe oĩva MERCOSUR-pe: mandu’ápe pe Operación Cóndor, ñudo ojokóva mbaretepe umi tetã América del Sur-pegua irundypa ary tapykuevo upe apopyrã jopyha momba vaʼekue pe yvy pehengue mohaʼanga pe kokatu ojokóva pokatuenda rehegua hekopeguáva ipohýiveva ikovepapyre América del Sur pe”.

XXVII Aty guasu umi tendota yvatendive yvi ava rehegua MERCOSUR-pe

Viña katu umi yvi ndojetopai oveguiva hiári yvi tetãgua poguapy kuaapyre hendive ha oheka omoĩguevapype umi hekopeguáva tetãgua.

Ko ypy ojeikuaa icha omoneĩyvi MERCOSUR pe orekova peteĩ tekovai (Supranacial) umi mohenda type tetã. Ko mbojoapy Jerure umi ojejapova umi tetã ikatuva avei oñemoñeʼẽ peteĩ, umi yvatekue tendarehegua, ikatuỹva teko, oñemoĩ haichangotyo umi mbojoaju teko heiva umi añetegua ñande tetã megua.

Péicha añetegua yvi mbohovake heta oporoheka akue umi aravo omoĩngueva ndahaéiva Jehegui moinge tekorã ojejapova ikatu oñembojere. Umi tekove tetã kuéra MERCOSUR ojehecha mbaʼéichapa umi tembiapo ikatu ojejapo tekoja ñande retãme.

Imoʼã pe joja ñemohesakã tenda omenei ojeipyhy hãgua pyʼa oiha tekorã, amo gotyo miepe tetãgua kueragui, omoiva hekope tekove ára ha áragua orekóva peteĩ ñemombaʼe guasu hiʼari ha umi tembipuru aty mbaʼe. Ha upeicha jave, omonei haʼe haḡua ombokatuva pe tuichakue haʼe oimoʼa haicha pe joja, ha upeichaite, amoañete oiha tekorã jojaha tenda reheguápe ombyatýva ñande tavagua ha ikatúva ojopy, tavayguáicha avei. Péicha, oĩ joja ha peteĩ ñangareko umi jojápe, péicha avei MERCOSUR-pe.

Peteĩ tekorã imbaʼe guasuvéva MERCOSUR-pe haʼe Ñeʼẽ Oñemoĩva Kuatiápe Asunción-pe (1991) omeʼẽva ñepurῦ saʼi ñembyatýpe ha oñemoĩmba peteĩ tysúi apo reko, omoĩva hendape tesapekuaa ko ñeʼẽ oñemoĩva kuatiape ndoñembosarekoʼiva ipype, pe Apo Peiko Ouro Preto-icha (1994), oñemohendaháicha sãmbyhy MERCOSUR-pegua, terã apo reko Ushuaia-pe haʼeva Ñeʼẽmeʼẽ Jekopytyjoja rehegua (1998), ha umi ambue. Kótekorã tendagua ojere-pe iñepyrῦrã-omĩva hekope iñongatupy jerére ha mbegue mbeguépe oñemoingue aty tuichakue: Apo Reko Asunción-pegua pe Joja Yvopora rehegua (2005) ha Apo Reko Tetã kuatia guasu rehegua pe ñemongeta guasu Mercosur-pegua (2005) haʼe mokõi techapyrã ohechakáva ko ambue. Péicha, ko joja tendaha ou oimongeva peteĩ kuaa rape ohasáva haʼetéva ñemuha ombaʼapo haḡua umi mbaʼe haʼeva Joja Yvypóra reheguare.

Péva haʼe pyʼamokõiʼỹme peteĩ tuichavéva jeporeheka ha avei tuicha teko mbarete oñembohovakeha pe joja MERCOSUR-pegua: ñemotenonde porãve ha tuichaveva ñangareko ha jeroviauka joja pe jojaha tenda reheguape, peteĩ tembiapokuévo ojehekahápe maymava jevy hetave pe ñembojoja tuichave, mbaʼetee pe joja kuña rehegua, ñembopyhy ojejopy haḡua pe joja mitã reko rehegua, jehechakuaa pe joavy rekotee kuña ha kuimbaʼe rehegua, joja Tetãypygua, ha umi osẽ vaʼekue hetãgui, peicha ñañemanduʼa mbovymi rehe. Pe 2009 umi Teko Pehẽngue oñemoñeʼẽ peteĩ hikuéi ojapovo pe Mboʼehaoguasu Teko Porã Ojekuaa Haḡua pe Joja Yvypóra mbaʼe, peteĩ mbopyaʼe ñopytyvõ apo reko, ñemboguyguy ojejopýva ha pytyrõ pw mbaʼapo ñemohenda teko porã ojekuaa haḡua po joja yvypóra mbaʼe pe tendapegua, mbytegua moñepyrῦha pe jehasa ñemoingue tenda kuéra rehegua.

Péicha, pe momorã joja yvypóra mbaʼe haʼe peteĩ mbaʼehechakuaa tenondegua pe jehasa jejapo tavaygua ha pe joja jojaha tenda reheguakuérape; kova haʼe pe joja teko oĩva MERCOSUR-pe ohechakuaa tetãgua ambue tetã oĩva ipype ha joja yvypóra mbaʼe ohechakuaa umi tetã ojokóva jojaha opáichagua mombyry pe tetã reko avágui. Ko ha ambue tenonde ikatu ñaimoʼa peteĩ jepytaso ojehechávo oñehaʼã oñepysyrõ pe paʼῦme joja ojeikuaáva ha joja haʼeva pe tendape. Ñañeʼẽtaramo teko porã ojekuaa haḡua mbeʼu pýpe joja yvypóra mbaʼe MERCOSUR-pegua haʼe ñemboja, ambue apytépe, ñeʼẽ teko porã aty mbaʼe rehegua mbeʼu pýpe Manduʼa, Añete ha Tekojoja pe jekuaaha aty ñerairõ hetaháicha ha ñemboysýi pe tendápe; po jehesapeʼa ani haḡua oiko ñerairõ moaranduhápe ha tape porã joja rehegua ha anioñemboyke, iporavopyre omohapeva pe joja tetãyguape ha ituichakue ñembyáty mbaʼe joja rehegua.

Moarange

El Protocolo táva Paraguaýpe guare oñemopyenda mbarete  pe ñe’ême’êre oñemosarambi ha oñeñangareko haḡua pe tapicha rekojoja rehe MERCOSUR ryepýpe ha upépe omomoneî umi mbo’ehao ñembohekojoja ha oñemomba’e umi tapicha rekojojas ha avei hekosâso oñemomba’eterei  oiko porâ haḡua ha avei okakuaa porâ haḡua jehe’a ryepýpe umi tetânguéra ojoapytépegua. Pe Protocolo-pe he’i  umi Estados ikatuha ohapejokoka umi tetâ ndajapoporâiva hembiapo MERCOSUR ryepýpe, upéicha avei ohapejokokuaa chugui umi tekojoja ikatúva ohupyty  ha ojopyvekuaa chupe hembiaporâme he’iháicha pe ñe’êra moneî tenda apo reheguápe.

¿Mba’e ikatu jahecha ha ñamoñe’e?

Pe mboʼehao guasu Teko Porã Aty upe joja yvypóra MERCOSUR ¨rehegua hechakuaa pe tape mboʼe momaranduha ha ikatu rejuhu kuatiahai haʼeva:

  • pe mboʼehao guasu haicha pe joja yvypóra MERCOSUR pegua ha umi tetã pehengue (moinge pype peteĩ tembiacharã haʼeva mokõisa mboʼehao guasu ha tembiporu pe ñudo pokatuenda rehegua ojepytasova umi mboʼesyry ha ñangareko pe joja yvypóra rehe);
  • upe aty heseguaitéva Cóndor rehegua (mbaʼe aporã arandukapurupyre pe ha momaranduha renda ha peteĩ sãmbyhyha ojepuru haḡgua umi ñongatuha ha
    tugua heseguaitéva);
  • peteĩ tysýi kuatiamomarandúva rehegua poravopyreva.

Invitación a editar

Si querés editar este artículo (sumar, acotar, agregar referencias, etc), podés hacerlo en esta versión de edición abierta: Artículo en edición abierta: